Брахмабинду упанишада

मनो हि द्विविधं प्रोक्तं शुद्धं चाशुद्धमेव च ।
अशुद्धं कामसंकल्पं शुद्धं कामविवर्जितम्॥ ||१||
mano hi dvividhaṃ proktaṃ śuddhaṃ cāśuddhameva ca ।
aśuddhaṃ kāmasaṃkalpaṃ śuddhaṃ kāmavivarjitam॥ ||1||

मन एव मनुष्याणां कारणं बन्धमोक्षयोः ।
बन्धाय विषयासक्तं मुक्त्यै निर्विषयं स्मृतम् ॥ ||२||
mana eva manuṣyāṇāṃ kāraṇaṃ bandhamokṣayoḥ ।
bandhāya viṣayāsaktaṃ muktyai nirviṣayaṃ smṛtam ॥ ||2||

यतो निर्विषयस्यास्य मनसो मुक्तिरिष्यते ।
अतो निर्विषयं नित्यं मनः कार्यं मुमुक्षुणा ॥ ||३||
yato nirviṣayasyāsya manaso muktiriṣyate ।
ato nirviṣayaṃ nityaṃ manaḥ kāryaṃ mumukṣuṇā ॥ ||3||

निरस्तविषयासङ्गं संनिरुद्धं मनो हृदि ।
यदा यात्युन्मनीभावं तदा तत्परमं पदम् ॥ ||४||
nirastaviṣayāsaṅgaṃ saṃniruddhaṃ mano hṛdi ।
yadā yātyunmanībhāvaṃ tadā tatparamaṃ padam ॥ ||4||

तावदेव निरोद्धव्यं यावद्धदि गतं क्षयम् ।
एतज्ज्ञानं च मोक्षं च अतोऽन्यो ग्रन्थविस्तरः ॥ ||५||
tāvadeva niroddhavyaṃ yāvaddhadi gataṃ kṣayam ।
etajjñānaṃ ca mokṣaṃ ca ato'nyo granthavistaraḥ ॥ ||5||

नैव चिन्त्यं न चाचिन्त्यमचिन्त्यं चिन्त्यमेव च ।
पक्षपातविनिर्मुक्तं ब्रह्म संपद्यते तदा ॥ ||६||
naiva cintyaṃ na cācintyamacintyaṃ cintyameva ca ।
pakṣapātavinirmuktaṃ brahma saṃpadyate tadā ॥ ||6||

स्वरेण संधयेद्योगमस्वरं भावयेत्परम् ।
अस्वरेण हि भावेन भावो नाभाव इष्यते ॥ ||७||
svareṇa saṃdhayedyogamasvaraṃ bhāvayetparam ।
asvareṇa hi bhāvena bhāvo nābhāva iṣyate ॥ ||7||

तदेव निष्कलं ब्रह्म निर्विकल्पं निरञ्जनम् ।
तद्ब्रह्माहमिति ज्ञात्वा ब्रह्म संपद्यते ध्रुवम् ॥ ||८||
tadeva niṣkalaṃ brahma nirvikalpaṃ nirañjanam ।
tadbrahmāhamiti jñātvā brahma saṃpadyate dhruvam ॥ ||8||

निर्विकल्पमनन्तं च हेतुदृष्टान्तवर्जितम् ।
अप्रमेयमनादिं च यत् ज्ञात्वा मुच्यते बुधः ॥ ||९||
nirvikalpamanantaṃ ca hetudṛṣṭāntavarjitam ।
aprameyamanādiṃ ca yat jñātvā mucyate budhaḥ ॥ ||9||

न निरोधो न चोत्पत्तिर्न बद्धो न च साधकः ।
न मुमुक्षा न मुक्तिश्च इत्येषा परमार्थता ॥ ||१०||
na nirodho na cotpattirna baddho na ca sādhakaḥ ।
na mumukṣā na muktiśca ityeṣā paramārthatā ॥ ||10||

एक एवात्मा मन्तव्यो जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तिषु ।
स्थानत्रयव्यतीतस्य पुनर्जन्म न विद्यते ॥ ||११||
eka evātmā mantavyo jāgratsvapnasuṣuptiṣu ।
sthānatrayavyatītasya punarjanma na vidyate ॥ ||11||

एक एव हि भूतात्मा भूते भूते व्यवस्थितः ।
एकधा बहुधा चैव दृश्यते जलचन्द्रवत् ॥ ||१२||
eka eva hi bhūtātmā bhūte bhūte vyavasthitaḥ ।
ekadhā bahudhā caiva dṛśyate jalacandravat ॥ ||12||

घटसंवृतमाकाशं लीयमाने घटे यथा ।
घटो लीयेत नाकाशं तद्वज्जीवो नभोपमः ॥ ||१३||
ghaṭasaṃvṛtamākāśaṃ līyamāne ghaṭe yathā ।
ghaṭo līyeta nākāśaṃ tadvajjīvo nabhopamaḥ ॥ ||13||

घटवद्विविधाकारं भिद्यमानं पुनः पुनः ।
तद्भग्नं न च जानाति स जानाति च नित्यशः ॥ ||१४||
ghaṭavadvividhākāraṃ bhidyamānaṃ punaḥ punaḥ ।
tadbhagnaṃ na ca jānāti sa jānāti ca nityaśaḥ ॥ ||14||

शब्दमायावृतो यावत्तावत्तिष्ठति पुष्करे ।
भिन्ने तमसि चैकत्वमेकमेवानुपश्यति ॥ ||१५||
śabdamāyāvṛto yāvattāvattiṣṭhati puṣkare ।
bhinne tamasi caikatvamekamevānupaśyati ॥ ||15||

शब्दाक्षरं परं ब्रह्म तस्मिन्क्षीणे यदक्षरम् ।
तद्विद्वानक्षरं ध्यायेद्यदीच्छेच्छान्तिमात्मनः ॥ ||१६||
śabdākṣaraṃ paraṃ brahma tasminkṣīṇe yadakṣaram ।
tadvidvānakṣaraṃ dhyāyedyadīcchecchāntimātmanaḥ ॥ ||16||

द्वे विद्ये वेदितव्ये तु शब्दब्रह्म परं च यत् ।
शब्दब्रह्मणि निष्णातः परं ब्रह्माधिगच्छति ॥ ||१७||
dve vidye veditavye tu śabdabrahma paraṃ ca yat ।
śabdabrahmaṇi niṣṇātaḥ paraṃ brahmādhigacchati ॥ ||17||

ग्रन्थमभ्यस्य मेधावी ज्ञानविज्ञानतत्त्वतः ।
पलालमिव धान्यार्थी त्यजेद्ग्रन्थमशेषतः ॥ ||१८||
granthamabhyasya medhāvī jñānavijñānatattvataḥ ।
palālamiva dhānyārthī tyajedgranthamaśeṣataḥ ॥ ||18||

गवामनेकवर्णानां क्षीरस्याप्येकवर्णता ।
क्षीरवत्पश्यते ज्ञानं लिङ्गिनस्तु गवां यथा ॥ ||१९||
gavāmanekavarṇānāṃ kṣīrasyāpyekavarṇatā ।
kṣīravatpaśyate jñānaṃ liṅginastu gavāṃ yathā ॥ ||19||

घृतमिव पयसि निगूढं भूते भूते च वसति विज्ञानम् ।
सततं मन्थयितव्यं मनसा मन्थानभूतेन ॥ ||२०||
ghṛtamiva payasi nigūḍhaṃ bhūte bhūte ca vasati vijñānam।
satataṃ manthayitavyaṃ manasā manthānabhūtena ॥ ||20||

ज्ञाननेत्रं समादाय चोद्धरेद्वह्निवत् परम् ।
निष्कलं निश्चलं शान्तं तद्ब्रह्माहमिति स्मृतम् ॥ ||२१||
jñānanetraṃ samādāya coddharedvahnivat param ।
niṣkalaṃ niścalaṃ śāntaṃ tadbrahmāhamiti smṛtam ॥ ||21||

सर्वभूताधिवासं च यद्भूतेषु वसत्यपि।।
सर्बानुग्राहकत्वेन तदस्म्यहं वासुदेवः तदस्म्यहं वासुदेव इति ॥ ||२२||
sarvabhūtādhivāsaṃ ca yadbhūteṣu vasatyapi।।
sarbānugrāhakatvena tadasmyahaṃ vāsudevaḥ tadasmyahaṃ vāsudeva iti ॥ ||22||