Перевод Нирукты
Первая глава
prathamo'dhyāyaḥ
Корова
все понятия, связанные со словами корова, бык, молоко, теленок, коровий, навоз, шкура, жир, тучность;
вспышка, сверкание, тёмное ночное звёздное небо новолуния, звезда, Солнце,
Луна, лучи Солнца или Луны, зодиакальный знак Тельца. лучи света,
некоторая область ночного неба;
сила, мощь. удар молнии;
Лекарственное растение;
певец, носитель правильной научной или литературной речи;
ходок, лошадь;
число 1 000 000 000;
волосы на теле;
орган чувств;
— так двадцать одним словом называется Притхви.
gauḥ । gmā | jmā । kṣmā । kṣā । kṣamā | kṣoṇī । kṣitiḥ । avaniḥ । urvī | pṛthvī । mahī । ripaḥ । aditiḥ । ilā । nirṛtiḥ । bhūḥ । bhūmiḥ । pūṣā । gātuḥ । gotretyekaviṃśatiḥ pṛthivīnāmagheyāni ॥1॥
hema । candram । rakamas । athaḥ । hiraṇyam | peśa! । kṛśanam । chohama | kanakam । kāścanas । bhare | amtṛtas | sarut। duśnam। jātarūpas | iti paścad㌚śa hiraṇyanāsamāni ॥ 2 ॥
ambaṃṃsa । viyat॥ vyoma। bahiṃ:। dhanca । antarikṣam। ākāṃśam । āpaḥ | prathivī। bhū:ḥ। svayambhūḥ। adhcā | puṣkarasam। sagaraḥ। sasudī। adhvaram । iti ṣochaśāntaritṣanāmāni ॥ 3 ॥
savā । pṛśniḥ । nākaḥ । gauḥ । viṣṭapa । nabhaḥ । iti paṭasādhāraṇāni ॥ 4॥
khedayaḥ । kiraṇā। । gāvaḥ । raśmayaḥ | abhīśavaḥ । dīghitayaḥ । garsastaya?। vanam। ukhrāḥ। cavasavaḥ | sarīcipāḥ। mayūkhā:। sapta ṛṣayaḥ । sādhyāḥ | suparṇā: । iti padcadaśa raśmināmāni ॥ 5 ॥ |
' ātāḥ | jāṃjhāṃ: । uparāḥ। āṣṭhāḥ। kāṣṭhāḥ | vyoṃma | kakusaḥ । hariṃtaḥ । ityaṣṭī diḍanāmāni māṃ hī kaka | laka | 0 #+740/ [0 + śyāvī । kṣapāṃ siverī । aktī । upī । rāmyā | yasyā । namyā । doṣā । naktā । tamaḥ । rajaḥ | am̐siknī । payaraṃveṃtī । taṃmaṃsvetī | ghatācī । śiriṇā । bhokī। śokī । ūdhaḥ। payaḥ । hisamā | vasvī। iti trayoviṃśatiḥ rātrināmāni ॥ 7 ॥
viṃbhāvarī । sūnarī । sāsvatī | odatī । citrāmaghā । ajunī #«vījinī ।
vājinīvatī । sujnāvarī । ahanā। otanā | śretyā। aruṣī। sūnṛtā। sūnutāvatī । sūnṛtāvarī । iti ṣochaśa uṣonāmāni ॥ «8 ॥
vastoḥ । dyaḥ। bhānuḥ। vāsaras। svasarāṇi। ghaṃsaḥ | gh㌚mamaḥ | ghṛṇaḥ । dinam । divā । divedive । gyavidyavi | iti dvādaśa bhaharnāmāni ॥ 9 ॥
adṭhaniḥ | grāvā । gonraḥ । valaḥ। aśnaḥ । purubhojāḥ। caliśānaḥ । aśmā । pavペtaḥ । giriḥ | tjaḥ । caruḥ | varāhaḥ । śambaraḥ । rohiṇaḥ । revataḥ । phachigaḥ । uparaḥ । upaūchaḥ । camasaḥ । adahiḥ । aśram । balāhakaḥ । meghaḥ । datiḥ । odanaḥ। cūṣandhiḥ । vṛtraḥ । asuraḥ | kośaḥ । iti triṃśanmeghanāmāni ॥ 10 ॥
ślokaḥ । dhārā । ichā | go: | gaurī । gāndhavīṃ। gabhīrā। gamsīrā | mandrā । mandrājanī । vāśī। vāṇī। vāṇīcī । vāṇa;। pakaciḥ। bhāratī। ghamaniḥ । nāchīḥ । mektiḥ । menā। sūryā। sarasvatī । nibit। svāhā । vagnuḥ । upabdiḥ | māṭhaḥ। kākut | jillā । ghoṣaḥ । svaraḥ । śabdaḥ । svanaḥ । ṛk । honnā । gīḥ | gāthā । gaṇaḥ + ghenā । jhāḥ। vipā। nanā। kaśā | dhiṣaṇā । nauḥ । aktarasa | mahī । aditi: । śacī । vākū । anuśaṣṭupa। ghenuḥ । calguḥ। galadā । saraḥ । suparṇī । bekurā । iti saptapaścāśat vāḍhai़nāmāni॥ 11॥
arṇa.। kṣodaḥ। kṣajha। nabhaḥ। ambha:। kabandhasa। salikama | vāḥ। canam । ghṛtam । madhu । purīṣam | prippalaṭhas । kṣīram । viṣam। retaḥ | kaśaḥ । janma | bṛbūkam । busamara । tuprayā | buburama | sukṣesa। dharuṇam। surā | ararindāni । dhvasmancat । jāmi । āyudhāni | kṣapaḥ | aṭṭhiḥ। akṣaram | khotaḥ । sṛptiḥ | rasī । udakas । pra: । saraḥ । seṣajasa । sahaḥ । śava: । yahaḥ । ojaḥ । sukham । kajṣatram । āvayāḥ। śubham | yādu' । bhrūtama । bhuvanūm 3 bhaviṣyat । āāpaḥ | mahat। vyoma | yaśaḥ। mahaḥ। sarṇīkas । svṛtīkas । satīnas । rāhanam । gabhīramas । gambharama | īm। ajnam । haviḥ। sajha । sadanam । ṛtam । yoni: । ṛtasya yoni: । satyama । nīrama । rayi; । sat । pūśamu । sataṃm, | ajitas । buhiṃ: । nāma । sarpiḥ । apaḥ | pavinnam | akhgatam । induḥ । haima। ,svaḥ | sargā: । śambaras | abhvas । vadhu3 । araba । toyamū । tūyasa । kṛpīṭama, । śukrat | teja । svadhā | vāri | jalma । jalāṣama,। iṛdasa ।; isyekaāśatamudakanāmāni 4 12 ॥ 006
haka puṣya 4 pakā ।,ja़e । sīrāha ।; khotyā: ॥pnpa#। ghun㌚yaḥ ।, chujanā:
caccaṇāḥ । khādoargaḥ । rodhacakrāḥ। haritaḥ। saritaḥ । amnuvaḥ । nabhanvaḥ ।
caṣva/। hiraṇyacarṇā: । rohiteḥ । sakhta: । jarṇo । sikha kuchapā। ca
uvyaṃḥ । irāvatyaḥ । pāvatyaḥ। khabantyaḥ । ūrjasvatyaḥ। payasvatyaḥ । tarasvatyaḥ ॥ sarasvatyaḥ । harasvatyaḥ । rodhasvatyaḥ । bhāsvatyaḥ। ajirāḥ। mātara:ḥ | nadyaḥ | iti saptanniśat nadīnāmāni ॥ 13 ॥
atya: | hayaḥ | arvā। vājī। sapti।। vahiḥ। dadhikrāḥ | dadhikrāvā etagvaḥ । etaśaḥ । peḍhḥ । daurgahaḥ । jaucce:avasaḥ । tācayaḥ । āśuḥ । bacnaḥ aruṣaḥ । māṃśvatvaḥ । avyathayaḥ । śyevāsaḥ । suparṇā:। patakāḥ । naraḥ | ḍvāryāṇāmra । haṃsāsaḥ । aśvā:। iti ṣaḍaviṃśatiḥ aśvanāmāni ॥ 14 ॥
harī indrasya। rohitoḍagneḥ । haritaḥ ādityasya । rāsabhāvaśvinoḥ + ajāḥ pūṛṣṇa:। pṛṣatyaḥ marutāsra । aruṇyo gāvaḥ uṣasām । śyāvāḥ savituḥ | viśvarūpā bṛhaspateḥ | niyutaḥ vāyoḥ । iti daśa jādiṣṭopayojanāni ॥ 17 ॥
ājate । āśate । āśyati | dīdayati | śocati। mandate । bhandate । rocate । jyotate । dyotate । dyumat । iti ekādaśa jvakūtikarmāṇaḥ ॥ 16 ॥
jamat । kasmalīkinam । jakṣaṇābhavan । mahmalāsavan । añaliḥ | śociḥ 4 tapaḥ। tejaḥ । haraḥ। haṇiḥ। śaḍḍāṇi 2। iti ekādaśa jvakato nāmagheyāni ॥ 17 ॥
dvitoyoṣdhyāyaḥ
apaḥ । aptaḥ | daṃsaḥ | veṣaḥ । vepaḥ | viṣṭvī । batas । kavaras । karuṇam । iśakakma | krataḥ । karaṇāni। karāṃsi। karikrat। karantī | cakrat। katvesa। kattoṃ: | kartave । kṛtvī। dhīḥ | śacī । śamī । śimī । śaktiḥ। śilpam । hati ṣaḍa़viṃśatiḥ karmanāmāni ॥ 1 ॥
tuk । tokas । tanayaḥ । tokma । takama | śeṣa;। apanaḥ । gayaḥ । jā; । apatyama । yahuḥ। sūnuḥ। napāt। prajā। bījam । iti paśnadṛśa apatyanāmāni ॥ 2॥ '
manuṣyāḥ । naraḥ । dhavāḥ। jantavaḥ । viśaḥ । kṣityaḥ kṛṣṭaya» | carṣaṇayaḥ । nahuṣaḥ । harayaḥ । marthāḥ । sartyāḥ । martāḥ 4 bātāḥ । tuveśāḥ। hudlayaḥ । āyavaḥ। yadavaḥ ॥ anacaḥ । pravaḥ । jagataḥ । tasthuṣaḥ । padaścajatāḥ । vivasvantaḥ । ,patanāḥ। iti patnarviśatiḥ manuṣyanāmāni ॥ 3 ॥ he
āyatī । cyavānā । abhīśū | apnavānā। vinaḍguso। gabhastī। karakhnau । bāhū । bhurijoṃ। jṣipastī। śakvarī | bharitre। iti dvādaśa bāhunāmāni ॥ 4 ॥
agmavṛḥ । aṇbya: | kṣipaḥ | briśaḥ। śaryāḥ। raśanā:। ghītayaḥ। athayaḥ । vipaḥ । kacyāḥ । avanayaḥ । haritaḥ। svasāraḥ । jāmayaḥ । sanābhayaḥ। yoktrāṇi। yojanāni । ghuraḥ। śākhāḥ;। abhīśavaḥ | dīghitayaḥ। gabhanastayaḥ। iti dvāviśatiḥ adḍulināmāni ॥ 5॥
vaśsi । uśmasi | veti । venati | besati । vābchuti | vaṣṭi। vanoti। juṣate | hayaṃti । ā cake । uśik। manyate । chuntsat । cākanat । cakamānaḥ । kanati । kāniṣat । iti aṣṭādśa kāntikarmāṇa: ॥ 6 ॥
andha: । vājaḥ । payaḥ | śravaḥ | prṛkta। pituḥ | sutaḥ। sinamas | avaḥ। hu । ghāsiḥ । irā। ikā। iṣam। ūke। rasaḥ। svadhā। akaḥ। kṣajha। nemaḥ | sasam । namaḥ | ṇāyuḥ। sūnṛtā । bahya | vaceḥ। kīchāchamasa | yaśaḥ । iti aṣṭāviśatiḥ annanāmāni ॥ 7 ॥
ā vayaṃti | bhaṃveti । babhasti | veti। veveṣṭi। aviṣyana | baṣsati bhasathaḥ । babdhām । harati । iti dṛśa attikarmāṇaḥ ॥ 8 ॥
ojaḥ । pājaḥ । śacaḥ । tavaḥ । taraḥ। tvakṣaḥ। śarghaḥ | bāghaḥ | nṛmṇam । taviṣī । śuṣmam । śuṣṇas । vṛttaḥ:। vīka । cyoṃbma । śūbam | sahaḥ | yahaḥ । vadhaḥ । varga: । bṛjanasam । chuk। sajmanā। pauṃsthāni। dharṇasiḥ। tvaviṇasa |. syandrāsaḥ । śambaras । iti aśṭāviśatiḥ balanāmāni ॥ 9 ॥
saghas । rekṇaga:॥ rikthamas । vedaḥ। varivaḥ। śrānnasa! ratlam । rathiḥ। canrama | bhagaḥ | moaulhum | gayaḥ । yapnap | indriyasa । vasu | rāyaḥ। rādhe: । mojanama | tanā । cuṃggesa । «bainghuḥ । meṃghā। yahā: | bahā । dviṇas | śravaḥ ।
vṛtrasa । vṛtatas । iti aṣṭāviśatireva dhrananāmāni ॥ 10 ॥ adhyyā । ukhrā ।' ustiyom̐ ।5ahī ॥ „bhahī । aditiḥ।। ichā। jagatīṃ ।
śakvarī । iṃti nava gonāmāṃniṃ ॥ 11
reṭhate । helate । bhāmate । bhṭhaṇīyate। arīṇāti । areṣati । dodhati । vanudhyaṃti । kaspateṃ। bhojate । iti duśa kradhyatikarmāgaḥ॥ 12 ॥
helaḥ । haraḥ । haṇiḥ । tyalaḥ ।' bhārma;। ehaḥ। charaḥ। tapuṣī | jūṇiḥ manyuḥ | vyathiḥ । iti ekādaśa krodhanāsamāni ॥ 13 ॥।!
vataṃte । ayate । choṭate । loṭhate । syandate । kasati । sarpati । sthamati + sravaṃti । khaṃsate । avati | śrotati | dhvaṃsati । venati | masāṣṭi । bhuraṇyati । śacati । kālūyati । pelayati । kaṇṭati। pisyati । bisyati। misyati। pracatte । plavatate । cyavatte । kavate । gavate । navate । kṣodti । nakṣati # satṣatati 6 myakṣati । sacatti | ṛcchuti । turīyati । catati । atati । gāti । iyajṣati | saśrati । vsarati। raṃhati। yatate। bhramati। bhrajavi | rajati। lajati। ciyūtri dham㌚kvi ।mināti । ṛṇvati । ṛṇoti । sv㌚rati । sidharati । veṣiṣṭi । yoṣiṣṭi । riṇāti । rīyate । rejati । dṛdhyati | cumunoti,। yudhyati | dhanvati। aruṣati । āyaki,. ḍhīyate । takati । ,dvīyati । īṣati । phaśāti 4 hanati। abadṛṃti । madati । sakhete । nakhateṃ । hayペti। iyarti। īteṃ । īḍūte | jayati । śānrati । ganti । ā ganīrānti । jaḍganti । jincati । jasati | gamati। bhrati | ghrāti। bhrayati। cahate। rathayatati। jehateṃ। ṣyaḥ kati | caūumpati। psāti | vāti । yāti । iṣati | dvāti + druchati | ejati । jamati । jabati । vacyati । aniti। pavate। hanti | sedhati । agan । bhajagan । jigāti । patati | invati। dvamati | dvavati। veti। hayantāva। paeti। jagāyāt ॥ ayuthuḥ । iti dvāraviśaśataṃ gatikarmāṇa: ॥ 14 ॥
nu। makṣa । dvat। oṣam । jīrāḥ। jūṇi:। śūrtā: | śūghanāsaḥ । śīmas । sṛṣu | tūyam | tūrṇiḥ। ajirama । bhuraṇyu:। ś̱u। jāśu। prāśuḥ। tūtujiḥ। tṛtujānaḥ । tubyamānāsaḥ । ajrāḥ। sācīvit। cugat । tājat | ttaraṇiḥ। vātaraṃhāḥ । iti ṣaḍviśatiḥ jipranāmāni॥ 45 ॥
takit। āsāt । ambaram । tubaṃśe । astamīke । āke। upāke। arvāke! antamānām । avame । upamaḥ । iti ekādaśa antikanāsāni ॥ 16 ॥
raṇaḥ । vivāka । vikhādaḥ । nadanuḥ | bhare । ākrande। āhave | jājo । pṛtanājyam । abhīke । samīke । mamasatyam । nemadhitā | sakbhāḥ। samitiḥ । samanam । mīchahe । pṛtanāḥ । spṛthaḥ | jhadhaḥ। etsu। samatsu। samarya। samaraṇe। samohe। samithe। saṃkhye। saṃge । saṃyuge। saṃgathe । saṃgase | vṛtratūya । pte। āṇau। śūrasāto। vājasātauṃ। samanīke। khale। khaje। phaॉsye। mahādhane । vāje। ajma। sajha । saṃyat। khevataḥ। iti ṣaṭucatvāriṃśat saṃgrāmanāmāni ॥ 17 ॥
invati । nakṣati | ājñāṇa:। ānaṭū । āṣṭa । āpānaḥ | aśat | naśata,। ānaśe । aśjute। iti daśa vyāptikarmāṇaḥ ॥ 18 ॥
daśnoti । śnadhathati | dhvarati | dhūvati। cṛṇakti। duśnati | kṛṇvati । kantati । śrasati। nabhate। kadayati | stṛṇāti। snehayati। yāttayati । sphuti। sphulati । nivapantu । avatirati। viyātaḥ | bhāttitat । tabit । ākhaṇḍalū'॥ dvugāti । ramṇāti | śuṇāti। śasnāti। tṛṇekiha । tāḍhiha। śanetośate । nibahaṃyati | mināti | minoti । dhamati। iti nnayakhiṃśat vadhakarmāṇaḥ ॥ 19॥
didyat । nemiḥ । hetiḥ।। namaḥ | paviṃḥ। sakaḥ। bṛkaḥ। vadhaḥ | vaddhaḥ । akaḥ । kutsaḥ। kuliśaḥ। tujhaḥ। nigmaḥ। meniḥ। svadhitiḥ। sāyakaḥ । paraśuḥ । iti aṣṭādṛśa vacnanāmāni ॥ 20 ॥
irajyati । patyate । kṣayati । rājati । iti catvāri aiśvayaṃnāmāni ॥ 21 ॥
rāṣṭrī । ayaḥ । niyutvān | inaḥ 2 । iti catvāri
tṛtīyodhyāyaḥ
,“kharu। tubi। puru। bhūri। śaśvat। viśvasa । parīṇasā। vadhyānaśiḥ ।
jhatas । sahakhamas । salilam । kuvit | iti dvādaśa bahunāmāni ॥ 2 4
ṛṣahaṭana । hasvaḥ । niṣṛṣcaḥ | sāyukaḥ । pratiṣṭhā । kṛghu । vannakaḥ । daamasa । abhekaḥ । chullakaḥ | alpaḥ | iti ekādaśa dasvanāmāni ॥ 2 ॥
mahat । bradhtaḥ। ṛṣvaḥ | bṛhat । uccitaḥ | tavasaḥ । taviṣaḥ । mahiṣaḥ । abhvaḥ । āukyāḥ। uttā। vihāyāḥ। yahvamaḥ। katṣitha | vicattase । asbhṛṇaḥ । bhāhinaḥ । gabhīraḥ । kakuhaḥ | rabhasaḥ । trādhan | virapśī । adbhutas । baṃhiṣṭhaḥ । bahiṃṣat । iti patcaviśatiḥ mahajñāmāni ॥ 3
gayaḥ । kṛdaraḥ । gata: | hamyaṃs । astasra | paratayam | duroṇe। nīma | duryā: । svasarāṇi । amā । dame । kṛttiḥ। yoni: । saca । śaraṇam । varūtham । chudiḥ । chudiḥ । chāyā । śarma । ajma । iti dvārviśatiḥ grṛhanāmāni ॥ 4 ॥
irajyati । vidhesa । sapayati । namasyati । duvasyati। ṛṣnoti । ṛṇaḍadi । ṛcchuti । sapati । vivāsati । iti dudya paricaraṇakarmāṇaḥ ॥ 7 ॥
śimbātā । śatarā । śātapantā । śilṇuḥ। syūmakam । śevṛdhas । mayaḥ । sugmyam । sudinam । śūbagham । śunam । śagmas । bheṣajam । jalāpama । syonam। sumannasa । śevas । śivam । śas । kasara । iṃti viśatiḥ sukhanāmāni ॥ 6 ॥
nirṇik । vatriḥ । carpaḥ | capuḥ | amatiḥ । apsaḥ । psuḥ । amtaḥ | piśm । peśaḥ । kṛśanam । marut। arjunam । tāmram । aruṣas | śirpas । iti ṣoḍaśa rūpanāmāni ॥ 7 ॥
akhemā । anesā । anedyaḥ । anavadyaḥ | anabhiśaratyaḥ । ukthyaḥ | sunīthaḥ । pākaḥ । vāmaḥ । vayunam । iti daśa praśasyanāsamāni ॥ < ॥
ketu: । kenaḥ। cetaḥ। cittam। kratuḥ। asuṃḥ!। dhīḥ। śacī। māyā। bayunas । abhikhyā । iti ekādaśa ajñānāmāni ॥ 95 ॥
baṭ | śrat । sannā । śraddhā । itthā । ṛtas । iti ṣaṭ satyanāsāni ॥10॥ cikakyat । cākanat । ācakṣma । caṣṭe | vicaṣṭe । vicaṣaṃṇi: । viśvacarṣaṇiḥ । avacākaśana | iti aṣṭo paśyatikarmāṇaḥ ॥ 11 ॥
hikas । nukam । sukam । āhikam । ākīm । nakiḥ । sakiḥ | nakīm ākṛtam । iti nava uttarāṇi padāni sarvapadsamāśnānāya ॥ 12 ॥
iṛdamiva । idū yathā। asaplinaṃ ye। caturaścidadmānāt । bāhmaṇā btacāṃriṇaḥ । vṛttasya nu te purūhṛta vayāḥ। jāra ā bhagam | meṣo bhūtoami yajñayaḥ 4 tadgupaḥ । taddaṇaḥ । tadbat । tathā । iti upamāḥ॥ 143 ॥ * arcati। gāyati। rebhati। stobhati। gūrdhayati | graṇāti। jarate | hayate । nad㌚ti । pracchuti | rihati । ghadhamati । kṛṇayati । kṛpaṇyati । panasyati । panāyate । valgūyati । mandate । bhandareti । chunduti। chud㌚yaṃte। śaśasānaḥ । rakṣayati । rajayati | śaṃsati। stauti। yauti। rauti | noti। bhanati |
ti। paṇate। sapati। papṛttaṣāḥ। mahayati। bājayati | pūjayati ॥ manyate । mad㌚ti । rasati । svarati | venati। bhandraṃyate। jarupati। iti catuśrasvāriṃdādarcatikarmāṇaḥ ॥ 14 ॥ ha
vipraḥ । vigmaḥ | sutsaḥ । dhīre: । venaḥ । vedhāḥ | kaṇvaḥ । ṛśabhuḥ । navedāḥ । kavi: | sanīṣī । sandhāṃvā । vidhātā। vipaḥ । manaśrit। vipaścit । vipanayava। ākarenipa:। uśijaḥ । kīstāsaḥ। addhātayaḥ। bhatayaḥ । sanuthāḥ। vādhataḥ । iṃti caturviśatiḥ meghāṃvināmāni ॥ 175 ॥ aśenna। | jaritā । kāru।। nadaḥ | stāmuḥ। 'kīriḥ । gauḥ। sūriḥ | nādaḥ । āndaī ॥ stupa । rudraḥ । kṛpaṇyuḥ । iti nrayodśa saṃtotanāmāni ॥ 16 ॥ » aṃjṣaḥ) bavenaḥ। adhcaraḥ। meghaḥ। viṃdathaḥ। nāya:। savanamas । honnā-। iṃṣṭi: । devatātā । makhaḥ । kiṃṇuḥ। induḥ | prejāpatiḥ। dharma: । 'iṃti paṃśadśa yakṣanāmāni ॥ 17॥ | /". ..ratāḥ। kuravaḥ। vābataḥ। vṛktabahiṃṣa! । yatakhacaḥ । marutaḥ । sabādhaḥ । divayacaḥ । iti aṣṭo ṛtvidanāmāni ॥ 18 ॥
īmahe । yāmi | manshe | dṛddhi | śagdhi। pūrci। mimiḍ㌚ḍhi । mimīhi । ririṃḍaḍhi । rirīhi । pīparan। yantāraḥ | yandhi । iṣudhyati। mademahi । rūnāmahe । māyate | iti saptadaśa yācjākarmoṇaḥ ॥ 19 ॥
dāti | dāśati । dāsati। rātiṃ । rāsatiṃ | praṇakṣi | paraṇāti | śikṣati ।
sukṣati । maṃhateṃ। iti duśa dārnekarmāṇaḥ ॥ 20 ai
parikhrava । pavarava 4 abhyṣa । āśiṣaḥ । iti catvāraḥ adhyeṣaṇākarmāṇaḥ ॥21॥
svaṃṣiṃti । sasti । iti 'dvoṃ svapitikarmāṇoṃ haiṃ ₹ra
kūpaḥ । kātu; । kate; । vacnaḥ | kāṭaḥ। khātaḥ। acata: । kriviḥ | sūdaḥ । utsaḥ । ṛśyadāt । kārotarāt । kuśayaḥ । kevaṭaḥ । iti cattudaṃśa kṛpanāmāni ।
tṛpu:। takkā। ribhvā। ripu:। rikkā । rihāyāḥ। tāyu:। taskaraḥ। canaguḥ । huraścit । muṣīvān । maligchacaḥ। aghahaśaṃsaḥ | dṛkaḥ! । iti catudaṃśa stenanāmāni ॥ 24 ॥
niṇyam । kharavaḥ । sutaḥ । hirukū | pratīcyam । apīcyama । iti nirṇītāntahiṃtanāmagheyāni ॥ 25 ॥
āke । parake । parāceḥ । jare । parāvataḥ । iti patca dūranāmāni ॥ 26 ॥
pralam । pradivaḥ । pravayāḥ । sanemi। pṛcyam | ahāya । iti paṭa purāṇalāmāni ॥ 27 ॥
navam । nūlamasa । nūtanas । savyas । iṃdā। idānīs । iti ṣaḍheva navanāmāni ॥ 28 ॥
prapitve । abhīke । daścas । asaṃkam । tira:। sataḥ | ttvaḥ । nemaḥ । ṛcñāḥ । ratṛsiḥ। vanamnīmiḥ। upajihikā। ūdaramasa | kṛdarama | rambhaḥ। pinākama। menā। jhāḥ | śepaḥ। vetasaḥ। ayā। enā। siṣakta। sacate "/ bhyasane । rejate । iti ṣaḍciṃśatiḥ dviśaḥ uttarāṇi nāmāni ॥ 295 ॥
svaghe । puranandhī । ghiṣaṇe । rodasī । kṣoṇī । ambhasī । nabhasī | rajasī । sadasī । sajhanī । ghatavatī | bahule। gabhīre। gambhīre । oṇyo। casvoṃ। pāśvoṃ । mahī । ucīṃ । ghathvī । aditī । jahī | dūre ante । apāre+ । iti caturviśatiḥ dyāvāpathiṣyo: nāmadheyāni dha 30 ॥
caturthoṣdhyāyaḥ
jahā | nidhā । śitāma । mehanā । dumunāḥ | mūṣaḥ । iṣireṇa। kurutana । jaṭhare । titaṭha। śitre | madhyā | manandū। īrmāntāsaḥ । kāyamānaḥ। chodhama। śīram । vidvathe | hrupade । tusvani । naṃsante। nasanta | āhanasaḥ । ajhajhasata। iṣmiṇa:। vāhaḥ। paritakagyā । suvite । dayate | nūcit। nuca। dāvane। akpārasya । śiśīte । sutuka;। suprāyaṇāḥ। aprāyuvaḥ । cyavanaḥ। rajaḥ। haraḥ । juhure । vyantaḥ | krāṇāḥ:। vāśī | viṣuṇaḥ | jāmiḥ । pitā । jhaṃyoḥ । adtiḥ | erire । jasuriḥ। jarate । mandine । goḥ । gātuḥ । daṃsayaḥ । tūtāva । cayase । viyute । ṛdhak । asyāḥ । asya । iti dviṣaṣṭiḥ padāni ॥ 3 ॥ ña
sakhim । vāhiṣṭhaṭa:। dūtaḥ। vāvaśānaḥ | vāyam । andhaḥ । asabaśrantī | canuṣyati । taruṣyati । bhandanāḥ;। āhanaḥ। nadaḥ। somo akṣāḥ।। khājras । ūtiḥ। hāsamāne | paḍa़bhiḥ। sasas। dvitā। kā;। varāhaḥ | svasarāṇi । śaryā:। akaḥ। paviḥ। vakṣaḥ। dhanva। sinam। itthā। sacā । cit। ā। ghunnasa । pavinnayama । todaḥ । svaścāḥ। śipiviṣṭaḥ। viṣṇuḥ। ādhṛṇiḥ। pṛthuññayāḥ। athayuṃs । kāṇukā । adhiguḥ। bhāhnaṣaghaḥ | āpāntamanyu:। śasaśā । uceśī । vayunas 5 cājapastyam । vājagandhyamū । gadhyas। gajaṇitā। kaurayāṇaḥ। taurayāṇaḥ । ahayāṇaḥ । harayāṇaḥ । āritaḥ। bandī। niṣṣapī। durṇāśasra । chumrsa । niśuspuṇaḥ । padma । pādu:। barakaḥ । joṣavākam। kuttiḥ। annī । samasya । kuṭasya । carṣaṇiḥ । śasbaḥ । kepayaḥ । tūtumā kṛṣe । aṃsannama । kākudas । bīriṭe। acchu pari। īm। sīsam । enas। enāsam। suṇi।। iti caturuttarasa aśītiḥ padāni ॥ 2 ॥
āśuśukṣaṇi:ḥ । āśābhyaḥ | kāśiḥ | kuṇāruma । alātṛṇa: | salalūkas । katpayam । vikhrahṛḥ । vīrugham । nakṣadyabhama। askṛdhoyuḥ। niśumbhāḥ। babadukthasa । ṛdūdaraḥ । ṛdūpe। puchukāmaḥ । asinvatī । kapanā। sāṛjīkaḥ । rujānāḥ | jūṇiṃ/ । omanā । upalaprajiṇī | upasi। prakalavit। abhyardhayajvā । īkṣe। koṇasya। asassme | pāthaḥ। savīmani । saprathā; | vidthāni । śrāyantaḥ । āśīḥ ajīṃgaḥ । amūraḥ । śaśamānaḥ । devoṃ devācyā kṛpā । vijāmātuḥ। omāsaḥ । somānas । anavāyam । kimīdine । amavāna । amīvā । duritama । bhapvā । amattiḥ । śruṣṭī । purandhiḥ । rujhtat । riśādasaḥ । ghud㌚nraḥ । suvidtraḥ । ānuṣak । turvāṇi । girvaṇase । asūtteṃ sūtteṃ। amyak। yādaśminū । jārayāyi । agriyā । cana: । pacatā । śurucaḥ | aminaḥ । jajjhatīḥ । apratiṣkutaḥ । śāśadānaḥ । sṭapraḥ । suśipraḥ। śipre। raṃsu | dvibarhāḥ। akraḥ | urāṇaḥ। stiyānās । stipāḥ | jabāru। jarūtham । kuliśaḥ । tujhaḥ। bahaṃgā। tatacuṣṭisa। ilībiśaḥ । kiyedhāḥ । bhvamiḥ। viṣpitaḥ। turīesam । rāspinaḥ। ṛścati: । ṛjunītī । pratadyasū। dvinota | coṣkūyamānaḥ । coṣkūyate । sumat। dviṣṭiṣu। dūtaḥ। jinvati । amannaraḥ । ṛcīṣamaḥ । anaśerātim । anavām̐ | asāmi । garadayā । jadhavaḥ । bakuraḥ। bekanāṭānū। abhidhetana। aṃhuraḥ। bataḥ। vātāpyamra । cākan। ratharyati । asakrām | ādhavaḥ । anacanabvaḥ । sadānve । śirigbiṭhaḥ । parāśaraḥ । krividetī । karūkatī । danaḥ । śarārūḥ । idaṃyuḥ। kīkaṭheghu । bundaḥ । vṛndsa । kiḥ । ulbas ।! ṛbīsamra । iti trayakhiśacchutāni padāni ॥ he ॥
paścamodhyāya:
apiḥ । jātabedāḥ । veśvānaraḥ । iti nnīṇi padāni ॥ 1॥ ( niru0 7 )
draviṇodāḥ । idhmaḥ। tanūnapāt। narāśaṃsaḥ। ikachaḥ | bahiṃḥ। dvāraḥ। upaṣāsānaktā । deṃbyā hotārā | tikhno devīḥ । svaṣṭā । vanaspatiḥ । svāhākṛtayaḥ । iti nrayodśa padāni ॥ 2॥ ( ni0 8 )
aśvaḥ । śākuniḥ। maṇḍūkāḥ। akṣāḥ। āvāṇaḥ। nārāśaṃsaḥ। rathaḥ। dundusiḥ। idhudhiḥ। hastanna। abhāśavaḥ | dhanuḥ। jyā। ithuḥ। aśvājanī । ulkhaṭam । vṛṣabhaḥ | hrughaṇaḥ। pituḥ। nadyaḥ। āpaḥ। oṣadhayaḥ | rājriḥ । araṇyānī । śraddhā । pthivī । apcā । apāyī । ulkhalūmusake । havidhdhāne। dyāvāethivī । vipāṭachutuddī । ākatoṃ । śunāsīro । devī joṣṭī । devī ūrjāhutī । iti ṣaṭnriṃśat padāni ॥ 3 ॥। ( ni0 9 ) vāyu:ḥ। varuṇa;:॥। ruṃdra:। indraḥ। pjanyaḥ । bhaspatiḥ । brahmaṇaspatiḥ । cannasya patiḥ। vāstoṣpatiḥ॥ vācaspatiḥ। apām̐ napāvat। yamaḥ। mitraḥ। kaḥ । sarasvān । viśvakarmā। tākṣyaḥ | manyuḥ | dudhikrāḥ । savitā | bvaṣṭā । vātaḥ। apliḥ। venaḥ। asunītiḥ। ṛtaḥ । induḥ। prajāpatiḥ। ahiḥ। ahibudhnyaḥ । suparṇaḥ । purūravāḥ । iti dvānniśat padāni ॥ 4 ॥ ( ni0 10) -… śyeta। somaḥ। candramāḥ। khatyu:। viśvānaraḥ। dhātā। vidhātā। marutaḥ । rudrāḥ । ṛṣabhaḥ । advirasaḥ | pitaraḥ। athavaॉāṇa; । nhaganraḥ | āptyā: । aditi: । sarabhā । sarasvatī | vāka। anumatiḥ । rākā । sinīvālachī । kuhūḥ । yamī । urvaśī । prathivī | indrāṇī | gaurī | goḥ । gheluḥ। adhlyā । pathyā। svastiḥ । uṣāḥ | iā । rodsī | iti ṣaṭatriśat padāni ॥ 7 ॥ ( ni0 11.0 aśvinau । uṣāḥ। sūryā। dṛṣākapāyī। saraṇyū:। tvaṣṭā। sarviti1 bhagaḥ । sūrya: । pūṣā । viṣṇuḥ। viśvānaraḥ। varuṇaḥ। keśī । keśinaḥ। dṣākapiḥ ॥ yamaḥ । aja ekapāt । pthivī । samudraḥ । atharvā | manuḥ | daṣyaḍaḥ। ādityaḥ । saptakaṣayaḥ । devā: । viśvedevāḥ। sādhyāḥ। vasavaḥ । vājinaḥ | devapatnyaḥ2 1 iti ekriṃśata, padāni ॥ 6 ॥ ( ni0 12 )
НИРУКТА
1.1. samāmnāyaḥ samāmnātaḥ sa vyākhyātavyaḥ
1.1. tam imam samāmnāyam nighaṇṭava ity ācakṣate
1.1. nighaṇṭavaḥ kasmān nigamā ime bhavanti
1.1. chandobhyaḥ samāhṛtya samāhṛtya (samāhatya ṛ) samāmnātāḥ
1.1. te nigantava eva santo nigamanān nighaṇṭava ucyanta ity aupamanyavaḥ
1.1. api vā hananād eva syuḥ samāhatā bhavanti
1.1. yad vā samāhṛtā bhavanti
1.1. tad yāny [etāni Bh] catvāri pada jātāni nāma ākhyāte ca upasarga nipātāś ca tāni imāni bhavanti
1.1. tatra etan nāma ākhyātayor lakṣaṇam pradiśanti
1.1. bhāva pradhānam ākhyātam sattva pradhānāni nāmāni
1.1. tad yatra ubhe bhāva pradhāne bhavataḥ
1.1. pūrva aparī bhūtam bhāvam ākhyātena ācaṣṭe vrajati pacati iti
1.1. upakrama prabhṛty apavarga paryantam mūrtam sattva bhūtam sattva nāmabhir vrajyā paktir iti
1.1. ada iti sattvānām upadeśo gaur aśvaḥ puruṣo hastī iti
1.1. bhavati iti bhāvasya āste śete vrajati tiṣṭhati iti
1.1. indriya nityam vacanam audumbarāyaṇaḥ
prathamo'dhyāyaḥ
Корова
все понятия, связанные со словами корова, бык, молоко, теленок, коровий, навоз, шкура, жир, тучность;
вспышка, сверкание, тёмное ночное звёздное небо новолуния, звезда, Солнце,
Луна, лучи Солнца или Луны, зодиакальный знак Тельца. лучи света,
некоторая область ночного неба;
сила, мощь. удар молнии;
Лекарственное растение;
певец, носитель правильной научной или литературной речи;
ходок, лошадь;
число 1 000 000 000;
волосы на теле;
орган чувств;
— так двадцать одним словом называется Притхви.
gauḥ । gmā | jmā । kṣmā । kṣā । kṣamā | kṣoṇī । kṣitiḥ । avaniḥ । urvī | pṛthvī । mahī । ripaḥ । aditiḥ । ilā । nirṛtiḥ । bhūḥ । bhūmiḥ । pūṣā । gātuḥ । gotretyekaviṃśatiḥ pṛthivīnāmagheyāni ॥1॥
hema । candram । rakamas । athaḥ । hiraṇyam | peśa! । kṛśanam । chohama | kanakam । kāścanas । bhare | amtṛtas | sarut। duśnam। jātarūpas | iti paścad㌚śa hiraṇyanāsamāni ॥ 2 ॥
ambaṃṃsa । viyat॥ vyoma। bahiṃ:। dhanca । antarikṣam। ākāṃśam । āpaḥ | prathivī। bhū:ḥ। svayambhūḥ। adhcā | puṣkarasam। sagaraḥ। sasudī। adhvaram । iti ṣochaśāntaritṣanāmāni ॥ 3 ॥
savā । pṛśniḥ । nākaḥ । gauḥ । viṣṭapa । nabhaḥ । iti paṭasādhāraṇāni ॥ 4॥
khedayaḥ । kiraṇā। । gāvaḥ । raśmayaḥ | abhīśavaḥ । dīghitayaḥ । garsastaya?। vanam। ukhrāḥ। cavasavaḥ | sarīcipāḥ। mayūkhā:। sapta ṛṣayaḥ । sādhyāḥ | suparṇā: । iti padcadaśa raśmināmāni ॥ 5 ॥ |
' ātāḥ | jāṃjhāṃ: । uparāḥ। āṣṭhāḥ। kāṣṭhāḥ | vyoṃma | kakusaḥ । hariṃtaḥ । ityaṣṭī diḍanāmāni māṃ hī kaka | laka | 0 #+740/ [0 + śyāvī । kṣapāṃ siverī । aktī । upī । rāmyā | yasyā । namyā । doṣā । naktā । tamaḥ । rajaḥ | am̐siknī । payaraṃveṃtī । taṃmaṃsvetī | ghatācī । śiriṇā । bhokī। śokī । ūdhaḥ। payaḥ । hisamā | vasvī। iti trayoviṃśatiḥ rātrināmāni ॥ 7 ॥
viṃbhāvarī । sūnarī । sāsvatī | odatī । citrāmaghā । ajunī #«vījinī ।
vājinīvatī । sujnāvarī । ahanā। otanā | śretyā। aruṣī। sūnṛtā। sūnutāvatī । sūnṛtāvarī । iti ṣochaśa uṣonāmāni ॥ «8 ॥
vastoḥ । dyaḥ। bhānuḥ। vāsaras। svasarāṇi। ghaṃsaḥ | gh㌚mamaḥ | ghṛṇaḥ । dinam । divā । divedive । gyavidyavi | iti dvādaśa bhaharnāmāni ॥ 9 ॥
adṭhaniḥ | grāvā । gonraḥ । valaḥ। aśnaḥ । purubhojāḥ। caliśānaḥ । aśmā । pavペtaḥ । giriḥ | tjaḥ । caruḥ | varāhaḥ । śambaraḥ । rohiṇaḥ । revataḥ । phachigaḥ । uparaḥ । upaūchaḥ । camasaḥ । adahiḥ । aśram । balāhakaḥ । meghaḥ । datiḥ । odanaḥ। cūṣandhiḥ । vṛtraḥ । asuraḥ | kośaḥ । iti triṃśanmeghanāmāni ॥ 10 ॥
ślokaḥ । dhārā । ichā | go: | gaurī । gāndhavīṃ। gabhīrā। gamsīrā | mandrā । mandrājanī । vāśī। vāṇī। vāṇīcī । vāṇa;। pakaciḥ। bhāratī। ghamaniḥ । nāchīḥ । mektiḥ । menā। sūryā। sarasvatī । nibit। svāhā । vagnuḥ । upabdiḥ | māṭhaḥ। kākut | jillā । ghoṣaḥ । svaraḥ । śabdaḥ । svanaḥ । ṛk । honnā । gīḥ | gāthā । gaṇaḥ + ghenā । jhāḥ। vipā। nanā। kaśā | dhiṣaṇā । nauḥ । aktarasa | mahī । aditi: । śacī । vākū । anuśaṣṭupa। ghenuḥ । calguḥ। galadā । saraḥ । suparṇī । bekurā । iti saptapaścāśat vāḍhai़nāmāni॥ 11॥
arṇa.। kṣodaḥ। kṣajha। nabhaḥ। ambha:। kabandhasa। salikama | vāḥ। canam । ghṛtam । madhu । purīṣam | prippalaṭhas । kṣīram । viṣam। retaḥ | kaśaḥ । janma | bṛbūkam । busamara । tuprayā | buburama | sukṣesa। dharuṇam। surā | ararindāni । dhvasmancat । jāmi । āyudhāni | kṣapaḥ | aṭṭhiḥ। akṣaram | khotaḥ । sṛptiḥ | rasī । udakas । pra: । saraḥ । seṣajasa । sahaḥ । śava: । yahaḥ । ojaḥ । sukham । kajṣatram । āvayāḥ। śubham | yādu' । bhrūtama । bhuvanūm 3 bhaviṣyat । āāpaḥ | mahat। vyoma | yaśaḥ। mahaḥ। sarṇīkas । svṛtīkas । satīnas । rāhanam । gabhīramas । gambharama | īm। ajnam । haviḥ। sajha । sadanam । ṛtam । yoni: । ṛtasya yoni: । satyama । nīrama । rayi; । sat । pūśamu । sataṃm, | ajitas । buhiṃ: । nāma । sarpiḥ । apaḥ | pavinnam | akhgatam । induḥ । haima। ,svaḥ | sargā: । śambaras | abhvas । vadhu3 । araba । toyamū । tūyasa । kṛpīṭama, । śukrat | teja । svadhā | vāri | jalma । jalāṣama,। iṛdasa ।; isyekaāśatamudakanāmāni 4 12 ॥ 006
haka puṣya 4 pakā ।,ja़e । sīrāha ।; khotyā: ॥pnpa#। ghun㌚yaḥ ।, chujanā:
caccaṇāḥ । khādoargaḥ । rodhacakrāḥ। haritaḥ। saritaḥ । amnuvaḥ । nabhanvaḥ ।
caṣva/। hiraṇyacarṇā: । rohiteḥ । sakhta: । jarṇo । sikha kuchapā। ca
uvyaṃḥ । irāvatyaḥ । pāvatyaḥ। khabantyaḥ । ūrjasvatyaḥ। payasvatyaḥ । tarasvatyaḥ ॥ sarasvatyaḥ । harasvatyaḥ । rodhasvatyaḥ । bhāsvatyaḥ। ajirāḥ। mātara:ḥ | nadyaḥ | iti saptanniśat nadīnāmāni ॥ 13 ॥
atya: | hayaḥ | arvā। vājī। sapti।। vahiḥ। dadhikrāḥ | dadhikrāvā etagvaḥ । etaśaḥ । peḍhḥ । daurgahaḥ । jaucce:avasaḥ । tācayaḥ । āśuḥ । bacnaḥ aruṣaḥ । māṃśvatvaḥ । avyathayaḥ । śyevāsaḥ । suparṇā:। patakāḥ । naraḥ | ḍvāryāṇāmra । haṃsāsaḥ । aśvā:। iti ṣaḍaviṃśatiḥ aśvanāmāni ॥ 14 ॥
harī indrasya। rohitoḍagneḥ । haritaḥ ādityasya । rāsabhāvaśvinoḥ + ajāḥ pūṛṣṇa:। pṛṣatyaḥ marutāsra । aruṇyo gāvaḥ uṣasām । śyāvāḥ savituḥ | viśvarūpā bṛhaspateḥ | niyutaḥ vāyoḥ । iti daśa jādiṣṭopayojanāni ॥ 17 ॥
ājate । āśate । āśyati | dīdayati | śocati। mandate । bhandate । rocate । jyotate । dyotate । dyumat । iti ekādaśa jvakūtikarmāṇaḥ ॥ 16 ॥
jamat । kasmalīkinam । jakṣaṇābhavan । mahmalāsavan । añaliḥ | śociḥ 4 tapaḥ। tejaḥ । haraḥ। haṇiḥ। śaḍḍāṇi 2। iti ekādaśa jvakato nāmagheyāni ॥ 17 ॥
dvitoyoṣdhyāyaḥ
apaḥ । aptaḥ | daṃsaḥ | veṣaḥ । vepaḥ | viṣṭvī । batas । kavaras । karuṇam । iśakakma | krataḥ । karaṇāni। karāṃsi। karikrat। karantī | cakrat। katvesa। kattoṃ: | kartave । kṛtvī। dhīḥ | śacī । śamī । śimī । śaktiḥ। śilpam । hati ṣaḍa़viṃśatiḥ karmanāmāni ॥ 1 ॥
tuk । tokas । tanayaḥ । tokma । takama | śeṣa;। apanaḥ । gayaḥ । jā; । apatyama । yahuḥ। sūnuḥ। napāt। prajā। bījam । iti paśnadṛśa apatyanāmāni ॥ 2॥ '
manuṣyāḥ । naraḥ । dhavāḥ। jantavaḥ । viśaḥ । kṣityaḥ kṛṣṭaya» | carṣaṇayaḥ । nahuṣaḥ । harayaḥ । marthāḥ । sartyāḥ । martāḥ 4 bātāḥ । tuveśāḥ। hudlayaḥ । āyavaḥ। yadavaḥ ॥ anacaḥ । pravaḥ । jagataḥ । tasthuṣaḥ । padaścajatāḥ । vivasvantaḥ । ,patanāḥ। iti patnarviśatiḥ manuṣyanāmāni ॥ 3 ॥ he
āyatī । cyavānā । abhīśū | apnavānā। vinaḍguso। gabhastī। karakhnau । bāhū । bhurijoṃ। jṣipastī। śakvarī | bharitre। iti dvādaśa bāhunāmāni ॥ 4 ॥
agmavṛḥ । aṇbya: | kṣipaḥ | briśaḥ। śaryāḥ। raśanā:। ghītayaḥ। athayaḥ । vipaḥ । kacyāḥ । avanayaḥ । haritaḥ। svasāraḥ । jāmayaḥ । sanābhayaḥ। yoktrāṇi। yojanāni । ghuraḥ। śākhāḥ;। abhīśavaḥ | dīghitayaḥ। gabhanastayaḥ। iti dvāviśatiḥ adḍulināmāni ॥ 5॥
vaśsi । uśmasi | veti । venati | besati । vābchuti | vaṣṭi। vanoti। juṣate | hayaṃti । ā cake । uśik। manyate । chuntsat । cākanat । cakamānaḥ । kanati । kāniṣat । iti aṣṭādśa kāntikarmāṇa: ॥ 6 ॥
andha: । vājaḥ । payaḥ | śravaḥ | prṛkta। pituḥ | sutaḥ। sinamas | avaḥ। hu । ghāsiḥ । irā। ikā। iṣam। ūke। rasaḥ। svadhā। akaḥ। kṣajha। nemaḥ | sasam । namaḥ | ṇāyuḥ। sūnṛtā । bahya | vaceḥ। kīchāchamasa | yaśaḥ । iti aṣṭāviśatiḥ annanāmāni ॥ 7 ॥
ā vayaṃti | bhaṃveti । babhasti | veti। veveṣṭi। aviṣyana | baṣsati bhasathaḥ । babdhām । harati । iti dṛśa attikarmāṇaḥ ॥ 8 ॥
ojaḥ । pājaḥ । śacaḥ । tavaḥ । taraḥ। tvakṣaḥ। śarghaḥ | bāghaḥ | nṛmṇam । taviṣī । śuṣmam । śuṣṇas । vṛttaḥ:। vīka । cyoṃbma । śūbam | sahaḥ | yahaḥ । vadhaḥ । varga: । bṛjanasam । chuk। sajmanā। pauṃsthāni। dharṇasiḥ। tvaviṇasa |. syandrāsaḥ । śambaras । iti aśṭāviśatiḥ balanāmāni ॥ 9 ॥
saghas । rekṇaga:॥ rikthamas । vedaḥ। varivaḥ। śrānnasa! ratlam । rathiḥ। canrama | bhagaḥ | moaulhum | gayaḥ । yapnap | indriyasa । vasu | rāyaḥ। rādhe: । mojanama | tanā । cuṃggesa । «bainghuḥ । meṃghā। yahā: | bahā । dviṇas | śravaḥ ।
vṛtrasa । vṛtatas । iti aṣṭāviśatireva dhrananāmāni ॥ 10 ॥ adhyyā । ukhrā ।' ustiyom̐ ।5ahī ॥ „bhahī । aditiḥ।। ichā। jagatīṃ ।
śakvarī । iṃti nava gonāmāṃniṃ ॥ 11
reṭhate । helate । bhāmate । bhṭhaṇīyate। arīṇāti । areṣati । dodhati । vanudhyaṃti । kaspateṃ। bhojate । iti duśa kradhyatikarmāgaḥ॥ 12 ॥
helaḥ । haraḥ । haṇiḥ । tyalaḥ ।' bhārma;। ehaḥ। charaḥ। tapuṣī | jūṇiḥ manyuḥ | vyathiḥ । iti ekādaśa krodhanāsamāni ॥ 13 ॥।!
vataṃte । ayate । choṭate । loṭhate । syandate । kasati । sarpati । sthamati + sravaṃti । khaṃsate । avati | śrotati | dhvaṃsati । venati | masāṣṭi । bhuraṇyati । śacati । kālūyati । pelayati । kaṇṭati। pisyati । bisyati। misyati। pracatte । plavatate । cyavatte । kavate । gavate । navate । kṣodti । nakṣati # satṣatati 6 myakṣati । sacatti | ṛcchuti । turīyati । catati । atati । gāti । iyajṣati | saśrati । vsarati। raṃhati। yatate। bhramati। bhrajavi | rajati। lajati। ciyūtri dham㌚kvi ।mināti । ṛṇvati । ṛṇoti । sv㌚rati । sidharati । veṣiṣṭi । yoṣiṣṭi । riṇāti । rīyate । rejati । dṛdhyati | cumunoti,। yudhyati | dhanvati। aruṣati । āyaki,. ḍhīyate । takati । ,dvīyati । īṣati । phaśāti 4 hanati। abadṛṃti । madati । sakhete । nakhateṃ । hayペti। iyarti। īteṃ । īḍūte | jayati । śānrati । ganti । ā ganīrānti । jaḍganti । jincati । jasati | gamati। bhrati | ghrāti। bhrayati। cahate। rathayatati। jehateṃ। ṣyaḥ kati | caūumpati। psāti | vāti । yāti । iṣati | dvāti + druchati | ejati । jamati । jabati । vacyati । aniti। pavate। hanti | sedhati । agan । bhajagan । jigāti । patati | invati। dvamati | dvavati। veti। hayantāva। paeti। jagāyāt ॥ ayuthuḥ । iti dvāraviśaśataṃ gatikarmāṇa: ॥ 14 ॥
nu। makṣa । dvat। oṣam । jīrāḥ। jūṇi:। śūrtā: | śūghanāsaḥ । śīmas । sṛṣu | tūyam | tūrṇiḥ। ajirama । bhuraṇyu:। ś̱u। jāśu। prāśuḥ। tūtujiḥ। tṛtujānaḥ । tubyamānāsaḥ । ajrāḥ। sācīvit। cugat । tājat | ttaraṇiḥ। vātaraṃhāḥ । iti ṣaḍviśatiḥ jipranāmāni॥ 45 ॥
takit। āsāt । ambaram । tubaṃśe । astamīke । āke। upāke। arvāke! antamānām । avame । upamaḥ । iti ekādaśa antikanāsāni ॥ 16 ॥
raṇaḥ । vivāka । vikhādaḥ । nadanuḥ | bhare । ākrande। āhave | jājo । pṛtanājyam । abhīke । samīke । mamasatyam । nemadhitā | sakbhāḥ। samitiḥ । samanam । mīchahe । pṛtanāḥ । spṛthaḥ | jhadhaḥ। etsu। samatsu। samarya। samaraṇe। samohe। samithe। saṃkhye। saṃge । saṃyuge। saṃgathe । saṃgase | vṛtratūya । pte। āṇau। śūrasāto। vājasātauṃ। samanīke। khale। khaje। phaॉsye। mahādhane । vāje। ajma। sajha । saṃyat। khevataḥ। iti ṣaṭucatvāriṃśat saṃgrāmanāmāni ॥ 17 ॥
invati । nakṣati | ājñāṇa:। ānaṭū । āṣṭa । āpānaḥ | aśat | naśata,। ānaśe । aśjute। iti daśa vyāptikarmāṇaḥ ॥ 18 ॥
daśnoti । śnadhathati | dhvarati | dhūvati। cṛṇakti। duśnati | kṛṇvati । kantati । śrasati। nabhate। kadayati | stṛṇāti। snehayati। yāttayati । sphuti। sphulati । nivapantu । avatirati। viyātaḥ | bhāttitat । tabit । ākhaṇḍalū'॥ dvugāti । ramṇāti | śuṇāti। śasnāti। tṛṇekiha । tāḍhiha। śanetośate । nibahaṃyati | mināti | minoti । dhamati। iti nnayakhiṃśat vadhakarmāṇaḥ ॥ 19॥
didyat । nemiḥ । hetiḥ।। namaḥ | paviṃḥ। sakaḥ। bṛkaḥ। vadhaḥ | vaddhaḥ । akaḥ । kutsaḥ। kuliśaḥ। tujhaḥ। nigmaḥ। meniḥ। svadhitiḥ। sāyakaḥ । paraśuḥ । iti aṣṭādṛśa vacnanāmāni ॥ 20 ॥
irajyati । patyate । kṣayati । rājati । iti catvāri aiśvayaṃnāmāni ॥ 21 ॥
rāṣṭrī । ayaḥ । niyutvān | inaḥ 2 । iti catvāri
tṛtīyodhyāyaḥ
,“kharu। tubi। puru। bhūri। śaśvat। viśvasa । parīṇasā। vadhyānaśiḥ ।
jhatas । sahakhamas । salilam । kuvit | iti dvādaśa bahunāmāni ॥ 2 4
ṛṣahaṭana । hasvaḥ । niṣṛṣcaḥ | sāyukaḥ । pratiṣṭhā । kṛghu । vannakaḥ । daamasa । abhekaḥ । chullakaḥ | alpaḥ | iti ekādaśa dasvanāmāni ॥ 2 ॥
mahat । bradhtaḥ। ṛṣvaḥ | bṛhat । uccitaḥ | tavasaḥ । taviṣaḥ । mahiṣaḥ । abhvaḥ । āukyāḥ। uttā। vihāyāḥ। yahvamaḥ। katṣitha | vicattase । asbhṛṇaḥ । bhāhinaḥ । gabhīraḥ । kakuhaḥ | rabhasaḥ । trādhan | virapśī । adbhutas । baṃhiṣṭhaḥ । bahiṃṣat । iti patcaviśatiḥ mahajñāmāni ॥ 3
gayaḥ । kṛdaraḥ । gata: | hamyaṃs । astasra | paratayam | duroṇe। nīma | duryā: । svasarāṇi । amā । dame । kṛttiḥ। yoni: । saca । śaraṇam । varūtham । chudiḥ । chudiḥ । chāyā । śarma । ajma । iti dvārviśatiḥ grṛhanāmāni ॥ 4 ॥
irajyati । vidhesa । sapayati । namasyati । duvasyati। ṛṣnoti । ṛṇaḍadi । ṛcchuti । sapati । vivāsati । iti dudya paricaraṇakarmāṇaḥ ॥ 7 ॥
śimbātā । śatarā । śātapantā । śilṇuḥ। syūmakam । śevṛdhas । mayaḥ । sugmyam । sudinam । śūbagham । śunam । śagmas । bheṣajam । jalāpama । syonam। sumannasa । śevas । śivam । śas । kasara । iṃti viśatiḥ sukhanāmāni ॥ 6 ॥
nirṇik । vatriḥ । carpaḥ | capuḥ | amatiḥ । apsaḥ । psuḥ । amtaḥ | piśm । peśaḥ । kṛśanam । marut। arjunam । tāmram । aruṣas | śirpas । iti ṣoḍaśa rūpanāmāni ॥ 7 ॥
akhemā । anesā । anedyaḥ । anavadyaḥ | anabhiśaratyaḥ । ukthyaḥ | sunīthaḥ । pākaḥ । vāmaḥ । vayunam । iti daśa praśasyanāsamāni ॥ < ॥
ketu: । kenaḥ। cetaḥ। cittam। kratuḥ। asuṃḥ!। dhīḥ। śacī। māyā। bayunas । abhikhyā । iti ekādaśa ajñānāmāni ॥ 95 ॥
baṭ | śrat । sannā । śraddhā । itthā । ṛtas । iti ṣaṭ satyanāsāni ॥10॥ cikakyat । cākanat । ācakṣma । caṣṭe | vicaṣṭe । vicaṣaṃṇi: । viśvacarṣaṇiḥ । avacākaśana | iti aṣṭo paśyatikarmāṇaḥ ॥ 11 ॥
hikas । nukam । sukam । āhikam । ākīm । nakiḥ । sakiḥ | nakīm ākṛtam । iti nava uttarāṇi padāni sarvapadsamāśnānāya ॥ 12 ॥
iṛdamiva । idū yathā। asaplinaṃ ye। caturaścidadmānāt । bāhmaṇā btacāṃriṇaḥ । vṛttasya nu te purūhṛta vayāḥ। jāra ā bhagam | meṣo bhūtoami yajñayaḥ 4 tadgupaḥ । taddaṇaḥ । tadbat । tathā । iti upamāḥ॥ 143 ॥ * arcati। gāyati। rebhati। stobhati। gūrdhayati | graṇāti। jarate | hayate । nad㌚ti । pracchuti | rihati । ghadhamati । kṛṇayati । kṛpaṇyati । panasyati । panāyate । valgūyati । mandate । bhandareti । chunduti। chud㌚yaṃte। śaśasānaḥ । rakṣayati । rajayati | śaṃsati। stauti। yauti। rauti | noti। bhanati |
ti। paṇate। sapati। papṛttaṣāḥ। mahayati। bājayati | pūjayati ॥ manyate । mad㌚ti । rasati । svarati | venati। bhandraṃyate। jarupati। iti catuśrasvāriṃdādarcatikarmāṇaḥ ॥ 14 ॥ ha
vipraḥ । vigmaḥ | sutsaḥ । dhīre: । venaḥ । vedhāḥ | kaṇvaḥ । ṛśabhuḥ । navedāḥ । kavi: | sanīṣī । sandhāṃvā । vidhātā। vipaḥ । manaśrit। vipaścit । vipanayava। ākarenipa:। uśijaḥ । kīstāsaḥ। addhātayaḥ। bhatayaḥ । sanuthāḥ। vādhataḥ । iṃti caturviśatiḥ meghāṃvināmāni ॥ 175 ॥ aśenna। | jaritā । kāru।। nadaḥ | stāmuḥ। 'kīriḥ । gauḥ। sūriḥ | nādaḥ । āndaī ॥ stupa । rudraḥ । kṛpaṇyuḥ । iti nrayodśa saṃtotanāmāni ॥ 16 ॥ » aṃjṣaḥ) bavenaḥ। adhcaraḥ। meghaḥ। viṃdathaḥ। nāya:। savanamas । honnā-। iṃṣṭi: । devatātā । makhaḥ । kiṃṇuḥ। induḥ | prejāpatiḥ। dharma: । 'iṃti paṃśadśa yakṣanāmāni ॥ 17॥ | /". ..ratāḥ। kuravaḥ। vābataḥ। vṛktabahiṃṣa! । yatakhacaḥ । marutaḥ । sabādhaḥ । divayacaḥ । iti aṣṭo ṛtvidanāmāni ॥ 18 ॥
īmahe । yāmi | manshe | dṛddhi | śagdhi। pūrci। mimiḍ㌚ḍhi । mimīhi । ririṃḍaḍhi । rirīhi । pīparan। yantāraḥ | yandhi । iṣudhyati। mademahi । rūnāmahe । māyate | iti saptadaśa yācjākarmoṇaḥ ॥ 19 ॥
dāti | dāśati । dāsati। rātiṃ । rāsatiṃ | praṇakṣi | paraṇāti | śikṣati ।
sukṣati । maṃhateṃ। iti duśa dārnekarmāṇaḥ ॥ 20 ai
parikhrava । pavarava 4 abhyṣa । āśiṣaḥ । iti catvāraḥ adhyeṣaṇākarmāṇaḥ ॥21॥
svaṃṣiṃti । sasti । iti 'dvoṃ svapitikarmāṇoṃ haiṃ ₹ra
kūpaḥ । kātu; । kate; । vacnaḥ | kāṭaḥ। khātaḥ। acata: । kriviḥ | sūdaḥ । utsaḥ । ṛśyadāt । kārotarāt । kuśayaḥ । kevaṭaḥ । iti cattudaṃśa kṛpanāmāni ।
tṛpu:। takkā। ribhvā। ripu:। rikkā । rihāyāḥ। tāyu:। taskaraḥ। canaguḥ । huraścit । muṣīvān । maligchacaḥ। aghahaśaṃsaḥ | dṛkaḥ! । iti catudaṃśa stenanāmāni ॥ 24 ॥
niṇyam । kharavaḥ । sutaḥ । hirukū | pratīcyam । apīcyama । iti nirṇītāntahiṃtanāmagheyāni ॥ 25 ॥
āke । parake । parāceḥ । jare । parāvataḥ । iti patca dūranāmāni ॥ 26 ॥
pralam । pradivaḥ । pravayāḥ । sanemi। pṛcyam | ahāya । iti paṭa purāṇalāmāni ॥ 27 ॥
navam । nūlamasa । nūtanas । savyas । iṃdā। idānīs । iti ṣaḍheva navanāmāni ॥ 28 ॥
prapitve । abhīke । daścas । asaṃkam । tira:। sataḥ | ttvaḥ । nemaḥ । ṛcñāḥ । ratṛsiḥ। vanamnīmiḥ। upajihikā। ūdaramasa | kṛdarama | rambhaḥ। pinākama। menā। jhāḥ | śepaḥ। vetasaḥ। ayā। enā। siṣakta। sacate "/ bhyasane । rejate । iti ṣaḍciṃśatiḥ dviśaḥ uttarāṇi nāmāni ॥ 295 ॥
svaghe । puranandhī । ghiṣaṇe । rodasī । kṣoṇī । ambhasī । nabhasī | rajasī । sadasī । sajhanī । ghatavatī | bahule। gabhīre। gambhīre । oṇyo। casvoṃ। pāśvoṃ । mahī । ucīṃ । ghathvī । aditī । jahī | dūre ante । apāre+ । iti caturviśatiḥ dyāvāpathiṣyo: nāmadheyāni dha 30 ॥
caturthoṣdhyāyaḥ
jahā | nidhā । śitāma । mehanā । dumunāḥ | mūṣaḥ । iṣireṇa। kurutana । jaṭhare । titaṭha। śitre | madhyā | manandū। īrmāntāsaḥ । kāyamānaḥ। chodhama। śīram । vidvathe | hrupade । tusvani । naṃsante। nasanta | āhanasaḥ । ajhajhasata। iṣmiṇa:। vāhaḥ। paritakagyā । suvite । dayate | nūcit। nuca। dāvane। akpārasya । śiśīte । sutuka;। suprāyaṇāḥ। aprāyuvaḥ । cyavanaḥ। rajaḥ। haraḥ । juhure । vyantaḥ | krāṇāḥ:। vāśī | viṣuṇaḥ | jāmiḥ । pitā । jhaṃyoḥ । adtiḥ | erire । jasuriḥ। jarate । mandine । goḥ । gātuḥ । daṃsayaḥ । tūtāva । cayase । viyute । ṛdhak । asyāḥ । asya । iti dviṣaṣṭiḥ padāni ॥ 3 ॥ ña
sakhim । vāhiṣṭhaṭa:। dūtaḥ। vāvaśānaḥ | vāyam । andhaḥ । asabaśrantī | canuṣyati । taruṣyati । bhandanāḥ;। āhanaḥ। nadaḥ। somo akṣāḥ।। khājras । ūtiḥ। hāsamāne | paḍa़bhiḥ। sasas। dvitā। kā;। varāhaḥ | svasarāṇi । śaryā:। akaḥ। paviḥ। vakṣaḥ। dhanva। sinam। itthā। sacā । cit। ā। ghunnasa । pavinnayama । todaḥ । svaścāḥ। śipiviṣṭaḥ। viṣṇuḥ। ādhṛṇiḥ। pṛthuññayāḥ। athayuṃs । kāṇukā । adhiguḥ। bhāhnaṣaghaḥ | āpāntamanyu:। śasaśā । uceśī । vayunas 5 cājapastyam । vājagandhyamū । gadhyas। gajaṇitā। kaurayāṇaḥ। taurayāṇaḥ । ahayāṇaḥ । harayāṇaḥ । āritaḥ। bandī। niṣṣapī। durṇāśasra । chumrsa । niśuspuṇaḥ । padma । pādu:। barakaḥ । joṣavākam। kuttiḥ। annī । samasya । kuṭasya । carṣaṇiḥ । śasbaḥ । kepayaḥ । tūtumā kṛṣe । aṃsannama । kākudas । bīriṭe। acchu pari। īm। sīsam । enas। enāsam। suṇi।। iti caturuttarasa aśītiḥ padāni ॥ 2 ॥
āśuśukṣaṇi:ḥ । āśābhyaḥ | kāśiḥ | kuṇāruma । alātṛṇa: | salalūkas । katpayam । vikhrahṛḥ । vīrugham । nakṣadyabhama। askṛdhoyuḥ। niśumbhāḥ। babadukthasa । ṛdūdaraḥ । ṛdūpe। puchukāmaḥ । asinvatī । kapanā। sāṛjīkaḥ । rujānāḥ | jūṇiṃ/ । omanā । upalaprajiṇī | upasi। prakalavit। abhyardhayajvā । īkṣe। koṇasya। asassme | pāthaḥ। savīmani । saprathā; | vidthāni । śrāyantaḥ । āśīḥ ajīṃgaḥ । amūraḥ । śaśamānaḥ । devoṃ devācyā kṛpā । vijāmātuḥ। omāsaḥ । somānas । anavāyam । kimīdine । amavāna । amīvā । duritama । bhapvā । amattiḥ । śruṣṭī । purandhiḥ । rujhtat । riśādasaḥ । ghud㌚nraḥ । suvidtraḥ । ānuṣak । turvāṇi । girvaṇase । asūtteṃ sūtteṃ। amyak। yādaśminū । jārayāyi । agriyā । cana: । pacatā । śurucaḥ | aminaḥ । jajjhatīḥ । apratiṣkutaḥ । śāśadānaḥ । sṭapraḥ । suśipraḥ। śipre। raṃsu | dvibarhāḥ। akraḥ | urāṇaḥ। stiyānās । stipāḥ | jabāru। jarūtham । kuliśaḥ । tujhaḥ। bahaṃgā। tatacuṣṭisa। ilībiśaḥ । kiyedhāḥ । bhvamiḥ। viṣpitaḥ। turīesam । rāspinaḥ। ṛścati: । ṛjunītī । pratadyasū। dvinota | coṣkūyamānaḥ । coṣkūyate । sumat। dviṣṭiṣu। dūtaḥ। jinvati । amannaraḥ । ṛcīṣamaḥ । anaśerātim । anavām̐ | asāmi । garadayā । jadhavaḥ । bakuraḥ। bekanāṭānū। abhidhetana। aṃhuraḥ। bataḥ। vātāpyamra । cākan। ratharyati । asakrām | ādhavaḥ । anacanabvaḥ । sadānve । śirigbiṭhaḥ । parāśaraḥ । krividetī । karūkatī । danaḥ । śarārūḥ । idaṃyuḥ। kīkaṭheghu । bundaḥ । vṛndsa । kiḥ । ulbas ।! ṛbīsamra । iti trayakhiśacchutāni padāni ॥ he ॥
paścamodhyāya:
apiḥ । jātabedāḥ । veśvānaraḥ । iti nnīṇi padāni ॥ 1॥ ( niru0 7 )
draviṇodāḥ । idhmaḥ। tanūnapāt। narāśaṃsaḥ। ikachaḥ | bahiṃḥ। dvāraḥ। upaṣāsānaktā । deṃbyā hotārā | tikhno devīḥ । svaṣṭā । vanaspatiḥ । svāhākṛtayaḥ । iti nrayodśa padāni ॥ 2॥ ( ni0 8 )
aśvaḥ । śākuniḥ। maṇḍūkāḥ। akṣāḥ। āvāṇaḥ। nārāśaṃsaḥ। rathaḥ। dundusiḥ। idhudhiḥ। hastanna। abhāśavaḥ | dhanuḥ। jyā। ithuḥ। aśvājanī । ulkhaṭam । vṛṣabhaḥ | hrughaṇaḥ। pituḥ। nadyaḥ। āpaḥ। oṣadhayaḥ | rājriḥ । araṇyānī । śraddhā । pthivī । apcā । apāyī । ulkhalūmusake । havidhdhāne। dyāvāethivī । vipāṭachutuddī । ākatoṃ । śunāsīro । devī joṣṭī । devī ūrjāhutī । iti ṣaṭnriṃśat padāni ॥ 3 ॥। ( ni0 9 ) vāyu:ḥ। varuṇa;:॥। ruṃdra:। indraḥ। pjanyaḥ । bhaspatiḥ । brahmaṇaspatiḥ । cannasya patiḥ। vāstoṣpatiḥ॥ vācaspatiḥ। apām̐ napāvat। yamaḥ। mitraḥ। kaḥ । sarasvān । viśvakarmā। tākṣyaḥ | manyuḥ | dudhikrāḥ । savitā | bvaṣṭā । vātaḥ। apliḥ। venaḥ। asunītiḥ। ṛtaḥ । induḥ। prajāpatiḥ। ahiḥ। ahibudhnyaḥ । suparṇaḥ । purūravāḥ । iti dvānniśat padāni ॥ 4 ॥ ( ni0 10) -… śyeta। somaḥ। candramāḥ। khatyu:। viśvānaraḥ। dhātā। vidhātā। marutaḥ । rudrāḥ । ṛṣabhaḥ । advirasaḥ | pitaraḥ। athavaॉāṇa; । nhaganraḥ | āptyā: । aditi: । sarabhā । sarasvatī | vāka। anumatiḥ । rākā । sinīvālachī । kuhūḥ । yamī । urvaśī । prathivī | indrāṇī | gaurī | goḥ । gheluḥ। adhlyā । pathyā। svastiḥ । uṣāḥ | iā । rodsī | iti ṣaṭatriśat padāni ॥ 7 ॥ ( ni0 11.0 aśvinau । uṣāḥ। sūryā। dṛṣākapāyī। saraṇyū:। tvaṣṭā। sarviti1 bhagaḥ । sūrya: । pūṣā । viṣṇuḥ। viśvānaraḥ। varuṇaḥ। keśī । keśinaḥ। dṣākapiḥ ॥ yamaḥ । aja ekapāt । pthivī । samudraḥ । atharvā | manuḥ | daṣyaḍaḥ। ādityaḥ । saptakaṣayaḥ । devā: । viśvedevāḥ। sādhyāḥ। vasavaḥ । vājinaḥ | devapatnyaḥ2 1 iti ekriṃśata, padāni ॥ 6 ॥ ( ni0 12 )
НИРУКТА
1.1. samāmnāyaḥ samāmnātaḥ sa vyākhyātavyaḥ
1.1. tam imam samāmnāyam nighaṇṭava ity ācakṣate
1.1. nighaṇṭavaḥ kasmān nigamā ime bhavanti
1.1. chandobhyaḥ samāhṛtya samāhṛtya (samāhatya ṛ) samāmnātāḥ
1.1. te nigantava eva santo nigamanān nighaṇṭava ucyanta ity aupamanyavaḥ
1.1. api vā hananād eva syuḥ samāhatā bhavanti
1.1. yad vā samāhṛtā bhavanti
1.1. tad yāny [etāni Bh] catvāri pada jātāni nāma ākhyāte ca upasarga nipātāś ca tāni imāni bhavanti
1.1. tatra etan nāma ākhyātayor lakṣaṇam pradiśanti
1.1. bhāva pradhānam ākhyātam sattva pradhānāni nāmāni
1.1. tad yatra ubhe bhāva pradhāne bhavataḥ
1.1. pūrva aparī bhūtam bhāvam ākhyātena ācaṣṭe vrajati pacati iti
1.1. upakrama prabhṛty apavarga paryantam mūrtam sattva bhūtam sattva nāmabhir vrajyā paktir iti
1.1. ada iti sattvānām upadeśo gaur aśvaḥ puruṣo hastī iti
1.1. bhavati iti bhāvasya āste śete vrajati tiṣṭhati iti
1.1. indriya nityam vacanam audumbarāyaṇaḥ
Автор: Перевод Нирукты
Комментарии: Перевод Нирукты